Op de sofa bij de verkeerspsycholoog: zebrapaden

dinsdag 12 juni 2018
timer 4 min
Verkeerspsychologen Emmely, Gerard en Kim van XTNT schijnen regelmatig hun licht op gedragingen, issues of vreemde verschijnselen in het verkeer. In deze vierde aflevering: zebrapaden.

Zebrapaden. Overstekend verkeer (voetgangers en bestuurders van gehandicaptenvoertuigen) heeft er volgens de verkeersregels voorrang. In de praktijk is dit vaak anders. Wáárom stoppen mensen toch zo vaak níet voor overstekend verkeer bij zebrapaden?


Een snelle zoekopdracht in Google levert kreten op als ‘Niemand stopt voor zebrapaden’ en ‘Voetgangers zijn hun leven niet meer zeker’. Uit een item van EditieNL blijkt dat in Amsterdam slechts 1 op de 10 fietsers stopt voor voetgangers bij een zebrapad. Noors onderzoek laat zien dat zebrapaden zonder aanvullende maatregelen schijnveiligheid bieden en eerder gevaarlijker zijn. Maar hoe komt dat nou, dat mensen niet stoppen?

Op je strepen staan

Als voetganger moet je soms behoorlijk lef tonen om een zebrapad over te steken. Hopelijk stopt de ander als jij begint met oversteken. Met enige angst in de ogen kijken voetgangers het naderende verkeer strak aan. Zullen ze gaan stoppen of niet?


Slechte ervaringen met verkeer dat doorrijdt, zorgen ervoor dat veel voetgangers niet op hun ‘strepen’ durven te staan. Het psychologische mechanisme operante conditionering is hierbij gaande. Oftewel, een leerproces waarbij beloningen en bestraffingen van voorgaand gedrag het huidige gedrag vormen. Het gevolg van deze operante conditionering is dat voetgangers vaak een passieve houding aannemen en wachten op wat naderend verkeer doet. Onbedoeld versterken ze hiermee het ongewenste gedrag van de personen die niet stoppen. Reinforcement, zoals we dat binnen de theorie van operante conditionering noemen. Als blijkt dat de ander stopt, zijn voetgangers vaak zó blij dat ze het verkeer bedanken. Is het dan echt normaler om bij zebrapaden door te rijden dan te stoppen?

Zebrapaden niet zo zwart-wit

Voetgangers of bestuurders van gehandicaptenvoertuigen moeten dus goed aangeven dat ze willen oversteken. Maar hoe doen ze dat? Ze roepen niet ‘ik ga nu oversteken’ en steken geen hand uit. Dus hoe weet je automobilist of fietser nou dat iemand wil oversteken?


Als weggebruiker wordt van je verwacht dat je op basis van de lichaamstaal van een persoon afleest of iemand wil oversteken. Dit is niet altijd even makkelijk. Soms lijkt het alsof iemand wil oversteken, maar staat diegene te wachten bij een zebrapad. Iemand die is gestopt, denkt geërgerd: "De volgende keer rijd ik door!" Andere voetgangers lijken te wachten tot het verkeer is gepasseerd. Moet ik als fietser of automobilist dan nog stoppen? En hoe zit het met verkeerslichten bij zebrapaden? Moet ik voor de voetganger stoppen, of kan ik doorrijden?

De gouden regel

Eén van de gouden regels voor verkeerskundigen is: breng de weggebruiker niet in de war. Volgens deze regel leiden tegenstrijdige signalen tot schijnveiligheid en onzekerheid, exact wat bij zebrapaden aan de hand lijkt te zijn. Psychologisch onderzoek toont aan dat men in onzekere situaties (nog meer dan normaal) geneigd is om het gedrag van anderen te kopiëren. Met de eerder geconstateerde sociale norm, kunt u wel raden wat het gevolg hiervan is.

Afschaffen die hap?

Moeten we zebrapaden dan maar helemaal afschaffen? Nee, zeker niet. Wel moeten we beter nadenken over wáár we zebrapaden plaatsen. Zo werken ze over het algemeen goed op plaatsen waar veel voetgangers zijn. Massa sterkt de voetgangers, waardoor ze eerder zullen oversteken in plaats van afwachten. Op locaties waar weinig voetgangers zijn, is het verstandiger om te kiezen voor andere oplossingen zoals een middeneiland of verkeerslichten. Zo weten voetgangers waar ze aan toe zijn en voorkom je schijnveiligheid.

Effectief zichtbaar zijn

Maatregelen om het effect van zebrapaden te vergroten, zijn vaak visueel ingestoken. Van extra (opvallende) verkeersborden en een permanent verlicht zebrapad, tot een 3D-zebrapad waarbij het zebrapad dankzij een optische illusie boven de weg lijkt te zweven. Maar, het gaat om meer dan het vergroten van de zichtbaarheid van zebrapaden. Het gaat ook om het wegnemen van onzekerheden en onduidelijkheden, oftewel: de communicatie tussen verkeersdeelnemers. Vanuit deze beredenering lijkt het zebrapad met het intelligente detectiesysteem effectief. Het zebrapad detecteert voetgangers, waardoor de verlichting automatisch aanspringt. Zo hoeft de voetganger niet meer te gebaren dat hij wil oversteken, maar doet de verlichting het voor hem. Dit type zebrapad is overigens vooral een geschikt hulpmiddel op niet al te drukke voetgangerslocaties.

Meer weten?

Wil je meer weten over onze visie op gedrag in het verkeer? Neem eens contact op! Lees ook de vorige afleveringen van onze verkeerspsychologen.

Lees verder

KNMV: Maatregelen rond pasen mogen geen precedent scheppen

7 apr om 16:27 uurtimer1 min
Het belooft mooi weer te worden tijdens het aanstaande paasweekend. Ook motorrijders maken daar graag gebruik van…
Lees verder »

Rapport: Mobiliteits(on)geluk - op weg naar sociale alliantie mobiliteit

7 apr om 10:57 uurtimer10 min
Martijn van der Sluijs (Goudappel Coffeng) schreef in opdracht van de provincie Overijssel het rapport '…
Lees verder »

Corona-update: Busvervoer Nederland vreest faillissementen

24 mrt om 01:00 uurtimer2 min
De overheidsmaatregelen om verspreiding van het Coronavirus tegen te gaan hebben grote impact, ook op onze…
Lees verder »

Castricum plaatst slimme sensoren voor verkeerstellingen

23 mrt om 01:00 uurtimer4 min
De gemeente Castricum heeft slimme sensoren geplaatst om verkeerstellingen in het centrumgebied mee te verrichten…
Lees verder »

VVN stelt verkeersexamen uit

23 mrt om 01:00 uurtimer1 min
Veilig Verkeer Nederland stelt het verkeersexamen uit. Het examen was gepland op 30 maart, 31 maart en 2 april.…
Lees verder »

Intertraffic 2020 verplaatst naar 2021

17 mrt om 01:00 uurtimer1 min
De tweejaarlijkse internationale mobiliteitsbeurs Intertraffic is verplaatst van maart 2020 naar 23-26 maart 2021…
Lees verder »

Een digitale collega voor verkeersveiligheid

10 mrt om 01:00 uurtimer4 min
Verkeersveiligheid staat weer hoog op de agenda en de hoeveelheid data groeit zo snel dat wij zelf al spreken over…
Lees verder »

Diesel vooral populair onder Friezen

26 feb om 01:00 uurtimer2 min
Bijna een kwart van de personenwagens in Friesland rijdt op diesel, blijkt uit onderzoek van Independer. Hybride…
Lees verder »